Chhungkua ka din ve hun ah chuan...

 Chhungkua zahawm taka siamna kawng ah leh hlimawm taka siamna thurukah hian chhungkaw pa ber chauh hi an pawimawh ber lova chhungkaw nuber hi an lo pawimawh ve ani. Heng te hi in chhungkaw nuber in a hriat atan ka rawn thaikual vel dawn a ni e...

Kan inneih har so khu a reh fel rual khan kan khawvel chu kan kuta innghat a ni ta. Kan hmalam hun ngaihtuahin duhthu ka sam dawn a, ngun takin lo ngaithla teh. Pasal rintlak nih ka duh ang bawkin nang pawh 'nupui duhawm' ni turin ka beisei che a, i hriat atana ka duh hi i hriat tawh hnu a nih pawhin ninawmah la lo hram ang che. Min hual veltu society hi mipa rorelna a nih miau avangin ka in chhungah chuan roreltu nih ka duh dawn a; i thla khat sum lakluh a tam zawk emaw i ngaihtuahna leh i thuvuakthlakin belhchian a dawl zawk emaw i chhung leh khat leh vua leh vang an hraw zawk emaw pawh nise inchhungkhur rorelna chauh chu ka kutah i dah lui ve tlat dawn nia.

Chhan bulfuk nei lova ka mawhphurhna ka hlenchhuak zo lo emaw ka kova lum ka hmachhawn ngam lo emaw a nih chuan pasal tlak lohah min ngai dawn nia. Chhungkaw roreltu ka nih avangin i thu leh hlain ngaih pawimawh a hlawh lo hlawm tawp dawn ka tihna a ni lo. Rawtna leh ngaihdan i neihte chu ka beng bulah zawi tein sawi la, i thuvuakthlakin kori a tu zawk dawn a nih chuan ka pawm ang a, ka ka atanga chhuak leh ka thutlukna a fuh phawt chuan naupan tet atanga min hrechiangtute fak leh ngaihsan i hlawh tho ang!

Kan chhehvelah hian hmeichhe rorelna inchhungkhur ka hmu fo a, a tlangpuiin chutiang chhungkua chu hmuh hrehawm ka ti deuh vek! Hmeichhe tha lo vanga pasal chhungte tlawhpawh theih loh chhungkua leh hmeichhe suaksual vanga chhungkaw kehdarh ka hmuh thinte hi ka sawi phak piahlam ni mahse ka tel ve na inchhungkhurah chuan chutiang chu thleng lo se ka duh a, min pui theitu hnaivai ber i ni tih theihnghilh suh ang che.

Ka nupui ni tura ka sawmna i pawm rual khan ka nu leh pa leh ka unaute bakah ka chhung leh khat leh ka thiante zawng zawng pawh i pawm nghal tih i inhre ngeiin ka ring. Kei min hmangaih angin ka thisen zawmpuite leh ka lamhnai zawng zawngte hi i hmangaih ve kher lo tih ka pawm a, chutiang turin ka phut lo bawk che a, mahse, i hmangaihin a hmangaih mihringte chu i namnul thiang bik lo tih hi i pawm ve ngei chu a ngai ang.

Nupuiin a pasal hnena hlimna, beiseina, lungawina leh hmangaihna a pek theih sang ber min hlan hma leh he khawvel zau takah hian i lo piangchhuak ve tih ka hriat hma zawng khan ka chhung te, ka thian te, ka chi leh kuang zawng zawng leh ka vengte hnen atangin chutiang thilpek chu ka lo dawng tawh thin a, chu'ng mite chu nang ka tawn hnu hian hawisan thut thei ka ni lo tih min hriatpui la, ka mitmei en chungin chu'ng mite chu i lo dawngsawng thin dawn nia.

Ka chi leh kuang leh ka lamhnaite kuahkhawm chu tlawmah la lo la, chutiang chiah chu i chhungte leh i thian hnaite laka ka khawsak dan turah i ngai ve nghal thiang ang tih ka tiam a che. Thlah khatah meuh pawh chhungkaw thenkhatah chuan a chhumchhia leh pur tur awm lo khawpa pachhiate'n hlamchhiah leh huphurh an hlawh chawk thin, i chhungte leh ka chhungte laka duhsakna i lantir kawngah chutiang chhungkua chu entawn ve hauh suh.

Kan chhungkuaa i rawn telna a la rei loh avangin ka chhungte leh thiante'n ka hriat ang chein an la hrechiang ve lo che a, i chhung leh khat leh i chipuite'n min zir ang bawkin ka chi leh kuangte pawhin an zir che a; a then chuan an enthla dawn che a, tar kun khup bih kan dam thlen thlenga i awm dan tur ang chiahin awm la, lem chang buai duh suh ang che.

Ka lamhnai leh ka nel zawngte nel lui ve tlat turin ka beisei che a, nung tura ka duh ang takin han nung ve naw naw phawt mai teh. I rilru chhungril leh i lanchhuah dan an la hriatchian ve loh vang mai che a ka chhungte leh thiante laka sawiselna leh ngaihmawh i tawk a nih chuan ka dinpui tlat thung ang che.

Fanau enkawl chungchangah sawi tel duh ka nei: Malsawmna dawnga mipangngai mipa leh hmeichhe fa kan hring ve te a nih ngai chuan kan fate hnenah inchhungkhura mipa leh hmeichhe mawhphurhna leh tih tur a awm hran thu hi zirtir thin la ka duh a ni.

I pasal hi farnu nei lova seilian a ni a, thingnawi fawm rual a nih atanga i lo lan hma thleng khan mipa mawhphurhna leh inchhungkhura hmeichhe tih tur zawng zawng thawk kawp thin mihring a nih miau avangin ka fapate chu inchhungkhurah ka retheih ang khan rethei ve lo se ka duh a, an farnute an dama an hman chhung chuan an farnute'n an rawng an bawlsak lai hmuh ka duh a ni.

Kan fapate pawh an farnute zahawmna humhimsak turin zirtir la, an thlamuanna leh innghahna tlak mipa fa ni turin kaihruai la, an nihna leh nunphung avanga an farnute'n mi zah an kaina turin enkawl ang che.

Mizo chhungkuaah hian nu leh pain mawhphurhna an pek phal loh vang leh zirtirna mumal an pek loh vanga hmeichhe nep leh tlawktlaw, nula zahpuiawm ka lo hmu fo tawh a, chumi tlukpui chiah chuan mipa fate lak tlak loh vanga an farnute pawh mite'n khaw lo tur leh nep tlawk tlawk tura an ngaih nghal hmiah ka hmu nual bawk.

Chutiang fa chu 'inchhungkhurah mipa tih tur leh hmeichhe tih tur bik a awm chuang lo' tih changchawia fate mawhphurhna thliarhrang duh lo chhungkua atangin ka hmu deuh ber! Fapate thlanlai tur emaw mahni ke a ding tur emawa zirtir ngai si lova chawei dawhkan kil tawh hnua, farnute thu reng chunga, chawhmeh suak tura mipa fa tir tlat chhungkua a mipate hi an laktlak loh tlangpuiin ka hre thin! Kan fanute kovah hmeichhe mawhphurhna bel la, kan fapate thinlungah chiang takin mipa mawhphurhna i tuh dawn ni.

A tawp berah chuan, tlangval nun kan chhek-arbawm ve lai khan mithianghlim famkim ni bik hek lo le, a chang chuan ngamtlakte chawthing bar kual mai mai chang leh haw leh tur chuang awm lova mi chhuatlaia kan tlukzal tak mai mai zan a awm fo a, chutiang ti tura kan chhuat thlang rawn rap an awm a nih pawhin lo nerkhum mai lo la, i dawl zawh loh mihring chu hmeichhezia nena i hmachhawn hmain ka kutah i dah thin dawn nia. Midang hnawlin ka hmangaih laklawh tawh che a, ka hmangaih tlat ang che.

                                          Chhungkua zahawm tak in nih theih nan duhsak na ka hlan a che U!!!

Mizo te leh inneih chungchang Pu.James Dokhuma kam chhuak..

Mizo pa ropui James Dokhuma kha vawi khat chu inneihnaah a kal a, fuihna thu sawi turin an ti a. A ding a, heti hian a sawi ta a..
Aw le, kei hi vawiina inneite fuihtu tur ber ka ni em tih phei chu ka inhre hauh lo. Amaherawhchu, a zawhte upata upa ve ta na na na chu, tawn leh pal hriatte a ngah e min tite pawh a ni fahmiang. Mahni mawhphurha tla na na na chu theihtâwpin kan han hlenchhuak ṭalh ṭalh tur lah ni.


Mizote’n ‘innei’ kan tih hi a han fuh bikzia mai chuh! Vai ṭawnga sadi an tih hian a hril pha em tih phei chu ka hre hauh lo. Ka ṭawng thiam tâwk loh vâng lah ni maw? Sap ṭawnga married an tih hian a a hril pha em tih lah ka hre bik lo. A.. A hril pha a nih pawhin ka hre lo kei chu. Mizopa ṭawngina ‘innei’ kan tih chu lai leh laia intâwk ‘fifty fifty’ kha ‘hundred’ a channa a ni. Sawmnga note leh sawmnga note kha zain kan thleng tlang ta tihna a ni chauh.
Mizo hi kan mak khawp a, kan nupui tur chu kan fate rual lek pawh ni se, kel sam bak ṭo tawh pawhin nupuiah nei sela, Mizo nunah chuan mipa hi duat ngai zâwka inhre tlat hnam kan ni a, hmeichhiate hi in fin hle a ngai. Chumi in tihdân tur chu ka’n sawi ang e: bilât artui pakhat ṭheuh ṭheuh pawh hi in han chawi bûk lãk lãk ang a, ‘Hei hi a rit ṭha zâwkin ka hria, Matei pa’n ei rawh se,’ in han tih ringawtte hian kan thawh ngai loh hna hram pui puite hi kan cho uai uai zel a nih hi!
Vai dawra lukham bûk inang reng, a rih lam inang reng in lei a, leihka tlâng sângah in pho va, in han hem lum a, zân mut dâwnah nuin mutna a’n siam a, a’n bêng thawk thawk a, ‘Hei hi a lum nuam zâwk, Bawihtei pain kham rawh se,’ a’n tih ṭawngkam ṭha ringawtahte hian kan la fan ngai loh leh kan la tlawh ngai loh ram hi kan mang kal zut zut mai a ni.
Mizote’n kan thil chìna ṭha lo ka tih deuh pakhat chu, kan innei ta chèng a, kan inrîm laia, ‘Muante, Muante,’ inti ṭhin kha, intihpâ nan inneih tûk aṭangin ‘Lalmuanpui’ kan han inti ful ful hi chi tihchi a ni hauh lo. ‘Muante’ kan tih pawh kha ‘Muante’ ti phal tawh lovin, ‘Bawihte,’ han ti ila, chhûngril lamah hian hmuh theih lohvin lâwmna chibai kan inbûk tawr tawr zel ngai nia mawle.
Kha’ng ka sawi zawng zawng kha in lo ngaithla a, vawiina in innei hi inhmangaihna thu in sawi tam tawh em vânga innei in ni lo va, dam chhûnga hmangaih thu sawi zawm zel turin in innei ṭan chauh a ni zâwk. In nutei fate emaw, in kawmchhak naute emaw, in patea fate vânga in sawi loh bung rem rum kha sawi zawm char char turin in innei tihna a ni zâwk e. Kha’ng ka sawi anga in ti a nih ngat zawngin nuin an thingrem rawn chhawm luhte a rawn khawh hmaa chhîpchhuan chhuah lûk lûk chu a ngai hauh lovang. In thosilente in tlawh ṭeh hmaa ṭhiah rup rup lah a ngai hauh lovang tih hi ka tiam ngam khawp mai che u.

Tawngtaina leh a Dawn thleng

Mizotena kan thil chin tha lo deuh mai pakhat chu, mi hlawhtlingte chanchin sawi nuam kan tih em em ruala hlawhtling tura an kawng zawh kan hmuh kân tlat thin hi a ni. Hlawhtlinna hi kawng kama chhar mai tur a awm lo va, vawi leh khata neih thut chi pawh a ni lo, a thawha thawh chhuah chi a ni. Hei hi Mizo thalaiten kan hre lo fo niin a lang.


Infiamnaah te, entertainment lamah te khawvel mi ropui tam tak an piang tawh a, khawvela hming chher tura an thawhrimna te hi a namai lo. “An pianna hmunin a zir bik em a ni…,” hi kan ti liam leh puat mai thin a, an thawhrimna lam hi kan hmuh kân fo thin. Khawvel ram zau zawk thlir kher lo pawhin hemi chungchangah hian harhna kan mamawh hle niin a lang. Kan Mizo pa chhuanawm tak tak, kawng hrang hranga mi hlawhtlinga sawi tur te hi han chhui chiang ila, tu nge nuamsa taka lo seiliana, awlsam te-a ropuina tlang chhipa chuang ta? An vang angreng khawp mai. Hrehawmna leh retheihnain duhtawka a rah hrual hnu, harsatna namenlo kar atanga khaw enga lo chuang chhuak ta an ni deuh vek asin!


Harsatnain a hmeh daih zawh lohte hi an hlawhtlin hnuah ‘mi vannei’ kan ti leh mai thin a, chu vanneihna chu kan lawh ve phak lohah ngaiin, puan ven sawi chhin tum chuang miah lovin kan ral thlir ringawt mai thin niin a lang. Pathian hian kan ban phak tawkah vanneihna min hunsak vek a, chu vanneihna leh hlawhtlinna hlawh chhuak tur chuan finna te, tha leh zung te, chakna te min pe a, a bak zawng chu kan mawhphurhna liau liau a ni ve tawh. Engati nge malsawmna dila tawngtai nachang hre si hi malsawm tlaka kan thawhrim peih si loh? Hlawhtlinna thlahlel em em si hian engatinge hlawhtlinna kawng chu kan melh peih si loh? Mi thawkrimte malsawm thintu kan Pathian hi kan zah lo hle tihna a ni mai lo maw?


Han inngaihtuah chiang mah teh, hlawhtlinna nei tura Pathian hnena malsawmna dil ngam tur khawpin i thawkrim chiah em? Thuthlung hlui hunlai ang khan van atanga Manna lo tla chhar mai tur hi a vang tawh teh a nia! Pathianin nangmaha theihna a dah, malsawmna a pek che kha chhawr peih lo leh chhawr ngam lo khawpa thawhrimna i tlachham a nih chuan malsawmna dila i tawngtaina khan ui cho boh ri aiin awmzia a nei tam bik hauh lo vang le. Kan Pathian hi malsawm tlakte malsawm thintu a ni si a.